Gerrit Komrij

(1944-2012)
Gerrit Komrij was dichter, romancier, bloemlezer, vertaler, polemist, criticus, Dichter des Vaderlands en oprichter van de Poëzieclub. ‘Zo lang ik leef ben ik de kluts kwijt’, zei hij ooit in een interview, maar het is niet zeker dat we dat moeten geloven.
Vervaardigd 1986
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 117 x 87,5 cm

Gerrit Komrij

door Theo Daamen (1939)

Dit portret ontstond in Portugal, waar Komrij aan zijn Hamlet-vertaling werkte en voortdurend door een Amsterdams toneelgezelschap werd gebeld. Hij had nauwelijks tijd om te poseren, maar wist wel precies hoe het moest worden. Hij poseert als ware hij de bleke jongeling van Piet Paaltjens in eigen persoon. De pose van het typische ‘ennui’, de verveelde romantische kunstenaar. Er moest een kat op schoot. Die had blijkbaar ook geen tijd, beschrijft Paul van Capelleveen in In zijn soort een mooi werk: ‘scheel van waakzaamheid, star van ongeduld. Een van zijn poten bungelt erbij alsof een ontsnappingspoging bijna gelukt is. ‘Je kat’ poseert niet.’

Komrij deed zelf ook pogingen de kat te portretteren, in zijn vertaling van T.S. Eliots Old Possum’s Book of Practical Cats. Dit bundeltje was de basis voor de musical Cats, en zo kan het zijn dat de kat duizenden malen in Nederland bezongen werd:

Van Zonderen is een rooie kat, broodmager, met een tic; Je herkent hem vast en zeker aan zijn diepe holle blik. Veel denkrimpels vertoont zijn kop, zijn schedeldak puilt uit;

Toen het schilderij af was (de kat bleef half onvoltooid), duurde het even voor het in het Literatuurmuseum terecht kwam. Oud-directeur Anton Korteweg herinnert zich: ‘Het museum kreeg het doek in 1987 cadeau van Uitgeverij De Arbeiderspers. Volgens Komrij die zelf het portret op een warme zomerdag onverwachts, een beetje giechelig, kwam afleveren, had Theo Sontrop van De Arbeiderspers het gekocht om het uit de begerige handen te houden van zijn concurrent, Bert Bakker, uitgever van Komrijs bijzonder succesvolle bloemlezing De Nederlandse poëzie van de negentiende en twintigste eeuw in duizend en enige gedichten. Het mocht daar vooral niet in de directiekamer komen te hangen. Bij ons was het veilig.’

Vervaardigd 2001
Techniek Acryl op paneel
Afmetingen 67,5 x 58,5 cm

Gerrit Achterberg verschijnt in een gedicht van Gerrit Komrij

door Kees Epskamp (1950-2003)

Gerrit Komrij is een dichter die het raadsel niet schuwt. Het masker behoort tot zijn standaarduitrusting, de strakke vormen verpakken groot romantisch leed – of is ook dat ironie? Misschien is Gerrit Achtberg wel Komrijs tegenpool: Achterberg wenste zich een masker, maar verraadde zich bij elke regel die hij aan ‘Gij’ schreef. Daarom misschien dat hij alleen in een hoek van een schilderij opduikt.

Dit dubbelportret van Kees Epskamp is één grote opeenstapeling van vragen. Om te beginnen de titel al: ‘Gerrit Achterberg verschijnt in een gedicht van Gerrit Komrij’. Naar verluidt gaat dit over het gedicht ‘Souvenir’ van Komrij.

Het huis waarin ik zo lang heb gewoond
Woont ook in mij. De fiere gevel die
Zich aan de straatkant scherp aftekent troont
Daarboven met dezelfde acribie.

Daarboven in mijn hoofd. De lange gangen
Vol schemering en half-gedoofde stappen
Doorsnijden hersenen en huis, behangen
Met kille doeken en met lampenkappen.

Het zolderraam dat oorverdovend beeft
Wanneer een vrachtauto passeert, ziet uit
Op een verlaten park. Erover zweeft
Het gruis van een oud feest, zonder geluid.

Het huis zien we staan, en dat het in de dichter zelf woont, is letterlijk verbeeld: het wortelt in Komrijs hoofd (en als je het zo opschrijft denk je dus al: het bestaat alleen op literair niveau). De gangen vol schemering en stappen zijn niet te zien, het zolderraam zit niet erg vast blijkbaar, het trilt van passerende vrachtauto’s, rechts. Het verlaten park op de achtergrond. En dan ‘het gruis van een oud feest,’ is dat die ballon? De schoenen? Achterberg zelf?

Ook Achterberg heeft een gedicht dat ‘Souvenir’ heet, maar dat lijkt met deze verbeelding niet veel te maken te hebben. We zullen nooit precies weten wat zich in de ‘lange gangen’ van het lege huis heeft afgespeeld.