Hans Keilson

(1909-2011)
Ontdekt worden als je honderdste levensjaar achter de rug is: het gebeurde Hans Alex Keilson, wiens leven getekend is door zijn Joodse achtergrond, zijn oorlogservaringen en zijn werk als psychiater. In 1936 vluchtte de Duits-Nederlandse schrijver naar Nederland nadat in Duitsland de anti-Joodse rassenwetten waren ingevoerd.
Vervaardigd circa 2010
Techniek Acryl op paneel
Afmetingen 40 x 30 cm

Hans Keilson

door Bernadet Boorsma (1961)

In 1933 had Hans Keilson nog net in Berlijn zijn eerste roman kunnen uitbrengen, Das Leben Geht Weiter, vlak voordat boeken van Joodse schrijvers in de ban werden gedaan. Op advies van zijn uitgever vluchtte hij. In Nederland zat hij tijdens de oorlogsjaren ondergedoken en nam deel aan het verzet. Zijn ouders zijn vermoord in Auschwitz. Later zou hij als psychiater vele getraumatiseerde Joodse oorlogsweeskinderen helpen.

Op zijn honderdste, in 2010, werd Keilson een ‘literaire hype’ toen zijn roman In de ban van de tegenstander uit 1959 in de Verenigde Staten werd herontdekt. Volgens The New York Times was hij een genie, horend tot ’s werelds beste schrijvers. Ineens brak hij door bij het grote publiek.

In In de ban van de tegenstander, en eigenlijk in zijn hele oeuvre, bekijkt Keilson de Holocaust met een psychologische blik. Hij doet ‘een poging om vijandschap te doorgronden’, stelde schrijver Arnon Grunberg. ‘Vijandschap en vriendschap liggen in elkaars verlengde.’ In de roman onderzoekt de Joodse verteller in hoeverre B. (zoals Hitler in het boek wordt aangeduid) en hij op elkaar lijken. Als je ervan uitgaat dat de Jodenhaat voortkomt uit angst, in hoeverre is die dan te begrijpen? Een gedachte die het publiek bij eerste verschijning van het boek veel te ver gaat, maar waarvoor de geesten ruim een halve eeuw later wel rijp zijn.

Lang heeft Keilson niet van zijn populariteit kunnen genieten, in 2011 overleed hij. Maar met zijn dood hield de belangstelling voor zijn werk niet op. Er verschenen diverse herdrukken. Ook trof zijn weduwe in zijn nalatenschap onuitgegeven werk, waaronder ‘Sonnetten aan Hanna’ aan, geschreven in 1944 tijdens de onderduikperiode.