Kees van Kooten

(1941)

Al in de columns die hij in de jaren zestig voor de Haagse Post schreef, blijkt dat Kees van Kooten een feilloos gevoel heeft voor de overlap tussen taal en tijdgeest. Grote bekendheid kreeg hij in samenwerking met Wim de Bie, met wie hij jarenlang tv-programma’s, lp’s, en een scheurkalender maakte. Per saldo is hij uiteindelijk toch vooral schrijver, en in 2004 ontving Van Kooten de Gouden Ganzenveer voor zijn uitzonderlijke bijdrage aan de Nederlandse geschreven cultuur.

Vervaardigd circa 1990
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 100 cm x 100 cm

Kees van Kooten en Wim de Bie

door Ernestine Oosting (leefjaren onbekend)

Dat Ernstine Oosting, indertijd getrouwd met Wim de Bie, haar man en Kees van Kooten afbeeldde met een krant in handen is niet verwonderlijk. De twee verzorgden in de periode dat dit dubbelportret gemaakt werd het satirisch programma Keek op de week, dat meteen na het achtuurjournaal live werd uitgezonden door de VPRO. Van Kooten en De Bie bespraken hierin aan de hand van sketches de actualiteiten.

Van Kooten en De Bie richtten al op de Haagse Dalton-hbs een cabaretgroepje op. Als duo bleven ze samenwerken, in 1963 als De Klisjeemannetjes voor de VARA-radio. Van 1965 tot 1998 waren ze wekelijks op tv met hun satirische programma’s voor de VPRO. Het Simplisties Verbond, Jacobse & Van Es, de vieze man, de Positivo’s, zwerver Dirk, Oost-Europa-‘deskundige’ Dr. Clavan, Berendien uut Wisp – hun reeks van legendarische typetjes is eindeloos.

Stoned als een garnaal, op hun pik getrapt, in hun kuif gepikt, doemdenken, regelneef, geen gezeik: iedereen rijk, samen voor ons eigen, vrije jongens, mag ik even een teiltje, jemig de pemig, mozes kriebel, krasse knarren, en wel hierom: zonder Van Kooten & De Bie zouden deze uitdrukkingen niet bestaan.

Wim de Bie schreef in de jaren negentig zijn Meneer Foppe-romans, Kees van Kooten vanaf de jaren tachtig o.a. zijn Treitertrends, Moderismen, Koot graaft zich autobio, Veertig en Annie. Ook samen publiceerden, naast bescheurkalenders en simpelpees, boeken uit. Een andere uitgave van het duo is de Juinensche Courant, een nep regionaal nieuwsblad over de fictieve gemeente Juinen die veelvuldig voorkwam in hun tv-uitzendingen.

Dit dubbelportret sierde in maart 1993 de cover van de VPRO-gids, waarna men bij de omroep de afbeelding als poster kon bestellen.

Vervaardigd 1969
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 74,5 x 95 cm

Kees en Barbara van Kooten

door Frans Erkelens (1937-2016)

De maker van dit opmerkelijke portret is Frans Erkelens, een surrealistisch schilder die zich ontwikkelde door het magisch realisme, fantastisch realisme naar wat hij het ‘archaïsch realisme’ noemde. Dit werk lijkt daar een voorbeeld van, met het ei als een oervorm, de navelstrengachtige windsels om het paar heen, de spleten in de aarde en wat daar uit vloeit en in vloeit.

Kees van Kooten en Barbara Kits leerden elkaar in 1959 kennen; ze trouwden in 1968. Het stel kreeg twee kinderen: acteur en componist Kasper van Kooten en actrice en schrijfster Kim van Kooten. Barbara had in de loop der jaren meerdere rollen in de tv-programma’s die Kees en Wim de Bie maakten als (Van) Koot(en) & (De) Bie, ze werd vooral bekend als Cock van der Laak, echtgenote van Cor van der Laak. Vaak speelde ze de echtgenote van de typetjes van haar man. Ze is ook in het geschreven werk prominent aanwezig – vandaar dat dit een dubbelportret moest worden.

Vooral in zijn grofweg autobiografische roman Veertig geeft Van Kooten een mooi portret van zijn vrouw – en van hun huwelijk. Hij krijgt als verjaardagscadeau een vakantie van veertien dagen in Frankrijk, zodat hij aan zijn boek kan werken. Dat lukt natuurlijk om allerlei redenen maar nauwelijks, maar die redenen beschrijft hij zo uitgebreid dat het boek er uiteindelijk toch ligt.

Barbara van Kooten genoot al naam als vertaler, toen ze zelf ook ging schrijven samen met Deborah Campert (de vrouw van Remco Campert). Het resultaat verschijnt in 2010: een vermakelijk boek-in-e-mails over de hechte vriendschap tussen de twee stellen: C’est la vie, met daarin ook anekdotes over onder anderen Wim de Bie en Jan Mulder. Een kleine tien jaar later, in 2019, verscheen Aanelkaar: het boek-in-brieven van Kees van Kooten en Remco Campert.