Til Brugman

(1888-1958)
Vrijheid bevechten, dat was wat Til Brugman in haar werk deed. Aanvankelijk in onorthodoxe gedichten waarbij klank en vorm meer aandacht opeisen dan inhouden, in korte absurdistische verhalen waarin ze de werkelijkheid kon loslaten, maar later in haar carrière ook expliciet, in proza waarin ze zich afzette tegen haar streng katholieke achtergrond – maar niet verbitterd: ze bleef liever optimistisch over de menselijke verbeeldingskracht.
Vervaardigd 1950
Techniek Olieverf
Afmetingen 81 x 64,5 cm

Til Brugman

door Gertrud Koref-Musculus (1889-1972)

‘Alleen de kunstenaar leeft thans nog een zinrijk, een waarachtig leven,’ schreef Til Brugman in het jaar dat dit portret werd gemaakt, ‘ploeterend aan ’s mensen en tevens dus aan eigen beterschap.’

Brugman was tussen de twee wereldoorlogen nauw betrokken bij de internationale avant-garde van Dada en De Stijl. Piet Mondriaan, die ze al in 1908 op dansles had leren kennen, was een goede vriend en ze onderhield contacten met Kurt Schwitters en El Lissitzky. Geïnspireerd door de kunstenaars om zich heen schreef ze haar klankgedichten, constructies waarbij het gaat om typografie, ritme en klankkleur. Daarnaast bemiddelde ze bij de verkoop van werk van kunstenaars als Hans Arp en Max Burchartz.

Van 1926 tot 1934 had Brugman een relatie met de Duitse dadaïste Hannah Höch en onder haar invloed begon ze met het schrijven van grotesken, korte absurdistische verhalen. Het stel woonde onder meer in Berlijn. Zou ze hier Gertrud Koref-Musculus, de maker van dit portret, hebben leren kennen?

Pas in 1946 zou Brugman, op 58-jarige leeftijd, haar eerste roman publiceren: Bodem. Marcus van Boven, Gods knaap. Een criticus in die tijd noemde haar ‘de laat debuterende originele’, woorden waar ze blij mee was, op 64-jarige leeftijd stuurde ze hem haar nieuwe novelle als bedankje. Toen in 1960 postuum de bundel Spiegel en lachspiegel verscheen, omschreef Vrij Nederland Brugmans werk als ‘een verzet tegen kleinburgerlijkheid en bekrompenheid, tegen vooroordeel en vals sentiment’.