Online lespakketten

Met de online lespakketten van het Literatuurmuseum kunnen leerlingen zich op een eigentijdse en toegankelijke manier verdiepen in grote en kleine verhalen uit onze literatuurgeschiedenis. De diverse lespakketten sluiten aan bij het curriculum en helpen leerlingen het gelezen werk in een historisch perspectief te plaatsen. Daarbij zetten ze aan tot het (her)lezen van literaire werken.

Niveaus:
vmbo
havo
havo+/vwo
vwo+

De achterkant van de bevrijding

Vreugde en opluchting heersten na 5 mei 1945, ook bij Nederlandse schrijvers. Maar er zijn ook andere verhalen, want voor sommige schrijvers begon met de bevrijding juist de ellende.

Bekijk lespakketten (2)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling kan het literaire leven van net na de oorlog verklaren vanuit de historische context en een genuanceerde mening vormen over goed en fout in de oorlog. Begrippen: Literaire leven na de Tweede Wereldoorlog, Rijkscultuurkamer, goed en fout.

De achterkant van de bevrijding (havo/vwo)

Deze opdracht gaat over de literaire wereld in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. De bevrijding was voor veel mensen een feest, maar voor sommige mensen had de bevrijding juist nadelige gevolgen. En was dat eigenlijk wel terecht? Door literaire werken uit de periode na de oorlog te bekijken, biedt deze les zowel aanknopingspunten voor het vak Nederlands (Domein D: Argumentatieve vaardigheden 6 en Subdomein E3: Literatuurgeschiedenis 9) als voor het vak geschiedenis (Domein A: 12, 18 en 19 en Domein B: HC Duitsland). Lees hier het bijbehorende verhaal De achterkant van de bevrijding.

Niveau:
Doel:

De leerling kan het literaire leven van net na de oorlog plaatsen binnen de historische context en een mening vormen over goed en fout in de oorlog. Begrippen: schrijvers na de Tweede Wereldoorlog, totalitaire samenleving, goed en fout.

De achterkant van de bevrijding (vmbo)

Deze opdracht gaat over de schrijverswereld in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. De bevrijding was voor veel mensen een feest, maar voor sommige mensen had de bevrijding juist nadelige gevolgen. En was dat eigenlijk wel terecht? Door het leven van een Nederlandse schrijver te bekijken in de periode na de oorlog, biedt deze les zowel aanknopingspunten voor het vak Nederlands ((NE/K/6: leesvaardigheid) als voor het vak geschiedenis (Historisch overzicht vanaf 1900: Tweede Wereldoorlog (1939-1945) en GS/K/3 – 3: verworven of aangereikte informatie verwerken). Lees hier het bijbehorende verhaal De achterkant van de bevrijding. 

Verstand van gevoel, in taal en muziek

Afscheid nemen en de louterende werking van muziek zijn centrale thema’s in het leven en werk van Anna Enquist, een van Nederlands populairste schrijvers. Zij heeft zich vaak uitgelaten over het verschil tussen muziek en taal als uitdrukkingsvorm.

Bekijk lespakketten (2)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een tekst en brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring. Begrippen: taal, literatuur en muziek.

Verstand van gevoel, in taal en muziek

In deze opdracht maak je kennis met het werk van Anna Enquist en onderzoek je de overeenkomsten en de verschillen tussen de taal van de woorden en de taal van de muziek.

Niveau:
Het geheim – Verwerkingsopdracht voor het literatuurdossier

Lees jij Het geheim van Anna Enquist voor school? Hier vind je twee suggesties voor een verwerkingsopdracht voor in je literatuurdossier.

Alles gaat verloren en alles blijft bewaard

‘Vergeten is onontbeerlijk om überhaupt te herinneren,’ zei Bernlef ooit. ‘Wat je als schrijver onder meer probeert, is om dingen die in het verleden hun glans hebben verloren, die terug te geven.’ Verdwijnen is een centraal thema in zijn werk.

Bekijk lespakketten (2)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaringen. Begrippen: verdwijnen en bewaren.

Alles gaat verloren en alles blijft bewaard

In deze opdracht maak je kennis met schrijver J. Bernlef en de thematiek van het ‘verdwijnen’, die een rode draad is in zijn bekende én minder bekende literaire werk.

Niveau:
Hersenschimmen – Verwerkingsopdracht voor het literatuurdossier

Lees jij Hersenschimmen van Bernlef voor school? Hier vind je een suggestie voor een verwerkingsopdracht voor in het literatuurdossier.

‘Een wereld verzinnen om mezelf waar te maken’

Was Boudewijn Büch een tragische fantast, die verdwaalde in zijn eigen verzinsels? Of ging er wat anders schuil achter de spectaculaire verhalen die Büch beschreef, zowel in zijn boeken als in het dagelijks leven?

Bekijk lespakketten (2)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring en kan literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden. Begrippen: fictie, autobiografictie.

‘Een wereld verzinnen om mezelf waar te maken’

In deze opdracht kijk je naar het beeld dat schrijver Boudewijn Büch in zijn werk en leven van zichzelf naar buiten bracht. Wat is feit, wat is fictie? En: heeft dat voor jou invloed op de waardering voor zijn werk? 

Niveau:
De kleine blonde dood – Verwerkingsopdracht voor het literatuurdossier

Lees jij De kleine blonde dood van Boudewijn Büch voor school? Hier vind je een suggestie voor een verwerkingsopdracht voor in het literatuurdossier.

Miljoenenvoudig gesplitst en toch één

Het oeuvre van Hella S. Haasse hangt sterk samen met haar levensloop en met de ontwikkeling van haar denken. Volg het leven van de schrijfster vanaf haar geboorte in 1918 tot aan haar overlijden in 2011.

Bekijk lespakketten (2)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring. Begrippen: koloniale verhoudingen in de literatuur, vrouwen in de literatuur.

Miljoenvoudig gesplitst en toch één

In deze opdracht maak je kennis met het leven en werk van Hella S. Haasse vanaf haar geboorte in 1918 tot aan haar overlijden in 2011. Je onderzoekt de overeenkomsten en verschillen tussen haar prozadebuut Oeroeg en haar laatste roman Sleuteloog. Daarnaast ga je kijken welke invloed het feit dat Hella Haasse een vrouw is, heeft gehad op de manier waarop er naar haar schrijverschap werd gekeken.

Niveau:
Oeroeg – Verwerkingsopdracht voor het literatuurdossier

Lees jij Oeroeg van Hella Haasse voor school? Hier vind je een suggestie voor een verwerkingsopdracht voor in het literatuurdossier.

‘Elk woord is alweer iets te veel’

De gedichten van M. Vasalis roepen vaak iets op waar geen woorden voor zijn. Ondanks dat Vasalis’ oeuvre niet heel groot is, is haar werk heel bekend en geliefd zowel bij poëzieliefhebbers als bij het grote publiek.

Bekijk lespakketten (2)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring en hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een tekst. Begrippen: binnenrijm, alliteratie, natuurlijke mystiek.

Over de rand

In deze opdracht maak je aan de hand van drie gedichten kennis met de poëzie van dichter M. Vasalis. 

Niveau:
Parken en woestijnen – Verwerkingsopdracht voor het literatuurdossier

Lees jij de dichtbundel Parken en woestijnen van M. Vasalis voor school? Hier vind je een suggestie voor een verwerkingsopdracht voor in het literatuurdossier.

Op aarde niet en niet op zee

De beste manier om kennis te maken met J. Slauerhoff, een van de belangrijkste Nederlandse dichters van het interbellum, is door kennis te maken met zijn gedichten. Dat is dan ook precies wat je doet in de opdrachten die je hier vindt. Dit educatieve materiaal is ontwikkeld om gebruikt te worden in het literatuuronderwijs in de bovenbouw havo/vwo. Elk onderdeel is binnen het tijdsbestek van ongeveer een lesuur (50 minuten) te maken.

Bekijk lespakketten (5)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van de eigen literaire ontwikkeling. Begrippen: gedicht, stijl, tegenstelling.

Liefkoos mij, zacht

De liefde speelt een belangrijke rol in het leven en in de gedichten van Slauerhoff. Zijn gedichten belichten verschillende aspecten van de liefde. Ze variëren van heel intieme, zinnelijke tot zeer cynische, bittere gedichten die blijk geven van een pijnlijke teleurstelling in de liefde. Deze opdrachten sluiten aan bij ‘Vrouwen in zijn leven ’.

Niveau:
Doel:

De leerling kent en hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: haiku, gedicht.

Hokkai's

In de postuum verschenen dichtbundel Al dwalend staan vier korte gedichten onder de titel Hokkai’s. Deze gedichten doen sterk denken aan haiku’s, een van oorsprong Japanse dichtvorm. In Europa, met name in Duitsland, Engeland en Frankrijk werden al voor 1920 originele haiku’s gepubliceerd. Ondanks het eeuwenoude contact tussen Japan en Nederland gebeurde dat hier niet. De Hokkai’s van Slauerhoff zouden wel eens de eerste stap naar Nederlandse haiku’s kunnen zijn.

Niveau:
Doel:

De leerling kan een literair werk plaatsen in historisch perspectief. Begrip: Poètes maudits.

't Heilloos gilde der Poètes Maudits

Slauerhoff had contacten met zijn literaire tijdgenoten, zoals Marsman, Vestdijk en Du Perron. In zijn werk voelde Slauerhoff zich echter eerder verwant met de Franse Poètes maudits, een groep dichters waartoe onder andere Verlaine, Baudelaire en Rimbaud behoorden. De verwantschap die Slauerhoff met de poètes maudits voelde, spreekt hij in enkele van zijn gedichten expliciet uit. Deze opdrachten sluiten aan bij ‘Literaire vrijheid in Frankrijk ’.

Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van de eigen literaire ontwikkeling. Begrippen: Romantiek, gedicht.

In Nederland wil ik niet leven

Slauerhoffs beroemde gedicht ‘In Nederland’ werd in 1947, ruim tien jaar na zijn dood, voor het eerst uitgegeven in de bundel Al Dwalend. In het gedicht schetst Slauerhoff een beeld van een bekrompen en benauwend Nederland. De eerste regel, ‘In Nederland wil ik niet leven’ laat aan duidelijkheid al niets te wensen over. De opdrachten sluiten aan bij ‘Het bekrompen Nederland ’.

Niveau:
Doel:

De leerling kent en hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: rijm, eindrijm, voorrijm, middenrijm, kettingrijm, binnenrijm, volrijm, alliteratie, rijk rijm, klinkerrijm.

Op vleuglen van verlangen rustloos reizend

In veel van zijn gedichten maakt Slauerhoff gebruik van rijm. In een gedicht kan rijm op verschillende plaatsen voorkomen. Het heeft een esthetische functie: rijm heeft gevolgen voor de klank van het gedicht. Maar regelmatig heeft het rijm in een gedicht ook een inhoudelijke functie; het kan de inhoud van het gedicht ondersteunen of zelfs versterken. In het gedicht Voor de verre Prinses herken je verschillende vormen van rijm.

Expeditie Nooit meer slapen

'Expeditie Nooit meer slapen' biedt de bezoeker een inkijk in de totstandkoming van W.F. Hermans' beroemde roman Nooit meer slapen. De reizen die Hermans zelf maakte in Scandinavië, zijn correspondentie over de roman in wording en de ontvangstgeschiedenis van Nooit meer slapen zijn rijk geïllustreerd met vele citaten uit brieven, interviews en foto's uit het archief van Willem Frederik Hermans.

Bekijk lespakketten (5)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: vertelperspectief, ik-verteller, personale verteller, auctoriale verteller, belevend ik, onbetrouwbaar vertelperspectief.

Een 'ikkertje'

In Nooit meer slapen spelen misverstanden, verwarring en achterdocht een belangrijke rol. Door het perspectief ervaart niet alleen Alfred deze misverstanden en achterdocht, maar ervaar je ze als lezer deels ook zelf. In deze opdracht bestudeer je het perspectief in Nooit meer slapen. In de vragen verwoord je wat volgens jou de gevolgen zijn van dit perspectief voor het verhaal.

Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring. Begrippen: trailer, teaser-trailer.

Beyond Sleep

In deze opdracht maak je een selectie van fragmenten uit Nooit meer slapen die volgens jou betekenisvol zijn, of die juist nieuwsgierig maken naar het vervolg. Je denkt na over hoe je jouw leeservaring zou kunnen verbeelden in de vorm van een trailer. Daarnaast geef je aan in hoeverre de trailer van Beyond sleep aansluit bij jouw leeservaring van Nooit meer slapen.

Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring en de leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: vertelperspectief, onbetrouwbaar vertelperspectief.

Een noodlottig ongeval

In deze opdracht onderzoek je de hypothese die door een aantal literatuurbeschouwers is opgeworpen dat de dood van Arne misschien wel geen noodlottig ongeluk is geweest, maar dat Alfred een hand heeft gehad in de dood van zijn reisgenoot.

Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring. Begrippen: motto, thematiek.

A boy playing on the sea-shore

Willem Frederik Hermans bleef ook na verschijning van zijn romans schaven aan het werk. Het ging daarbij niet alleen om punten en komma’s, maar soms ook om wijzigingen die een ander licht kunnen werpen op de interpretatie van de roman.

Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring. Begrip: personages.

Ik kan en mag haar niet teleurstellen

In deze opdracht verdiep je je in de drijfveren van het personage Alfred Issendorf en beschrijf je de relatie van Alfred met zijn moeder en zijn relatie met zijn overleden vader.

Portretten van een vriendschap

In Joost Zwagerman – Portretten van een vriendschap blikken drie van zijn vrienden, Jesscia Durlacher, Benno Tempel en Peter Buwalda, in een interview terug op hun vriendschap met Joost Zwagerman. Elk belichten zij een van Zwagermans fascinaties: literatuur, beeldende kunst en muziek. In Zwagermans romans, verhalen en essays spelen deze drie interesses een belangrijke rol.

Bekijk lespakketten (1)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling kan literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden en de leerling kan een literair werk plaatsen in historisch perspectief. Begrip: coming of age.

Portretten van een vriendschap

In deze opdracht verdiep je je in de achtergrond waartegen de roman Gimmick! van Joost Zwagerman is geschreven en ontwerp je een eigen decor voor een coming of age-verhaal.

Omdat ik iets te zeggen had

Als je er een willekeurige methode literatuurgeschiedenis op naslaat, zou je misschien de indruk kunnen krijgen dat vrouwen in de negentiende eeuw in Nederland niet of nauwelijks literair actief waren. In het verhaal ‘Omdat ik iets te zeggen had’ lees je dat dat beeld niet klopt. Je maakt hier kennis met een aantal van de minstens 400 Nederlandse vrouwen die in de negentiende eeuw schreven en publiceerden.

Bekijk lespakketten (1)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling kan gelezen werk in historisch perspectief plaatsen. Begrippen: literatuurgeschiedenis, negentiende eeuw.

Schrijfster zijn in de negentiende eeuw

Er zijn maar weinig vrouwelijke auteurs uit de negentiende eeuw die de literaire ‘canon’ hebben gehaald. Dat wil echter niet zeggen dat deze auteurs er in hun tijd niet toe deden. In deze opdracht maak je kennis met een aantal schrijfsters uit de negentiende eeuw.

Een circus voor de geest

Charlotte Mutsaers is een dubbeltalent. Als beeldend kunstenaar maakte ze onder andere grafiek, schilderijen en omslagen voor boeken en tijdschriften. Daarnaast is ze schrijfster van literair werk: romans, gedichten, emblemata en essays. Het verhaal Charlotte Mutsaers, Het circus van de geest in het Literatuurmuseum is opgebouwd rond tien begrippen die een rol spelen in het leven en werk van Charlotte Mutsaers.

Bekijk lespakketten (1)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: kunst, anagram.

Een circus voor de geest

Het verhaal hangt aaneen van beelden en citaten uit Mutsaers werk en uit haar archief. Al deze losse ‘plukjes’, zonder begin of einde, geven je een mooi beeld van dubbeltalent Charlotte Mutsaers. In deze opdracht maak je kennis met het werk van dubbeltalent Charlotte Mutsaers.

Vier schrijvers, vier weken

‘Het Literaire Werk 2.0’ is een onderzoek van het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis naar hoe een literair werk tot stand komt in het digitale tijdperk. In het digitale tijdperk, waarin veel literaire teksten ontstaan op de computer van de auteur, is het de vraag of er voldoende data bewaard blijft om de ontstaansgeschiedenis van een tekst in kaart te kunnen brengen. Het Verhaal ‘Vier schrijvers, vier weken’ geeft je een uitgebreide kijk in de keuken van vier auteurs die digitaal gevolgd worden. Het gaat om auteurs Walter van den Berg, Bregje Hofstede, Alma Mathijsen en Thomas Heerma van Voss.

Bekijk lespakketten (1)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaringen. Begrippen: ontstaan van een literaire tekst, Papierarbeiter, Kopfarbeiter.

De geboorte van een verhaal

In deze opdracht volg je het ontstaan van een literaire tekst aan de hand van het verhaal 'Vier schrijvers, vier weken'. Je leert meer over hoe auteurs in het digitale tijdperk te werk gaan bij het schrijven van een verhaal.

In kunst mag niet geprobeerd worden

Willem Elsschot wordt geroemd om de heldere en sobere stijl van zijn proza. Aan zijn reputatie als groot stilist heeft hij zelf actief bijgedragen met zijn drie uiteenzettingen over stijl: de ‘Inleiding’ bij Kaas, de ‘Opdracht’ bij Tsjip en de tekst ‘Achter de schermen. Naar aanleiding van de opdracht aan Tsjip’. In het artikel In kunst mag niet geprobeerd worden lees je meer over Elsschots stijlopvattingen en deze drie stukken.

Bekijk lespakketten (2)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: stijl.

Ik had ook vis kunnen nemen

Een sobere, eenvoudige en doeltreffende stijl wordt gezien als Elsschots handelsmerk. Zijn opvattingen over stijl heeft hij zelf uiteen gezet in drie verschillende beschouwingen. In deze opdracht maak je kennis met Elsschots opvattingen over stijl. 

Niveau:
Doel:

De leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: recensie, ontvangstgeschiedenis, boekpromotie.

Kaas marcheert altijd

In de ‘Inleiding’ bij zijn roman Kaas zet Willem Elsschot zijn opvattingen over stijl uiteen. Hiermee stuurt de auteur de manier waarop recensenten het boek ontvangen en vestigt hij zijn literaire reputatie.

De tijd duurt één mens lang

Het verhaal ‘De tijd duurt één mens lang’ neemt je in een tijdlijn mee naar verschillende periodes uit het leven van Remco Campert. Een belangrijke periode, vooral ook in literair-historisch opzicht, is de periode vanaf 1950. In de jaren vijftig maakt Remco Campert deel uit van een groep dichters die een nieuw geluid in de literatuur laat horen: de Vijftigers.

Bekijk lespakketten (1)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling kan een gelezen werk in historisch perspectief plaatsen. Begrippen: Vijftigers en column.

De tijd duurt één mens lang

Het verhaal ‘De tijd duurt één mens lang’ voert je langs zes decennia uit het leven en het werk van Remco Campert. Je maakt hier een opdracht bij een bekend gedicht van Campert en een opdracht bij een van zijn columns.

Van Tom Poes tot de Bommelsaga

In het verhaal ‘Van Tom Poes tot de Bommelsaga’ lees je in vier ‘Avonturen’ meer over het werk van Marten Toonder. Het derde Avontuur belicht hoe de verhalen van Tom Poes en heer Bommel zich ontwikkelden van kinderstrips naar verhalen voor volwassen. Je leest dat Toonder in 1995 benoemd werd tot erelid van het Genootschap Onze Taal ‘voor zijn creatieve taalgebruik en voor zijn grote bijdragen aan de verrijking van het ‘Nederlands’.

Bekijk lespakketten (1)
Lees het verhaal
Niveau:
Doel:

De leerling kent en herkent stijlmiddelen en stijlfiguren. Begrippen: neologisme, archaïsme, contaminatie, germanisme, gallicisme, woordspeling, alliteratie, hyperbool en understatement.

Een heer van stand

Taalliefhebbers kunnen hun hart ophalen aan de verhalen van Marten Toonder. Veel van zijn bekende personages, zoals heer Bommel, Tom Poes, markies De Canteclaer, hebben met hun uitspraken het Nederlands verrijkt. In deze opdracht maak je kennis met taalvirtuoos Toonder.