A. Roland Holst

(1888-1976)

De zee, de meeuwen, het kristal… de poëzie van Adriaan Roland Holst voert de lezer mee naar een wereld vol rijke symboliek. De dichter stond bekend om zijn vriendschappen met andere literatoren, zijn verknochtheid aan zijn woonplaats Bergen en zijn liefde voor wat men in die tijd dan ‘vrouwelijk schoon’ noemde. Al op jonge leeftijd beweerde ‘Jany’ slechts voor één ding te zijn geboren: het schrijven van gedichten.

Vervaardigd 1948
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 53 x 43 cm

A. Roland Holst

door Carel Willink (1900-1983)

‘Carel, je hebt die pull-over van mij niet geschilderd, die hei-je gebreeën! En, ik lijk precies, maar waarom heb je mij nou je maagkwaal meegegeven?’ Dit schijnt A. Roland Holsts reactie te zijn geweest op dit portret dat Carel Willink van hem maakte.

Het is 1948 en ter gelegenheid van Roland Holsts zestigste verjaardag geeft het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen de bekende schilder A.C. Willink de opdracht voor de som van 2.500 gulden de dichter te portretteren.

Een passende keus, want voor Roland Holst was het werk van de magisch realist het ijkpunt van de  beeldende kunst. Bovendien waren de twee goed bevriend, geestverwanten zelfs, aldus Jan van der Vegt in een artikel over dit portret. Volgens hem sluit het dreigende en onheilspellende in het werk van Willink wonderwel aan bij de noodlotsprofetieën in Roland Holsts dichtbundel Tegen de wereld uit 1947. 

Voor het gemak logeert Roland Holst in juli 1948 enkele dagen bij Willink. Op verzoek van de schilder laat hij als hij weer naar Bergen terugkeert zijn pullover achter. Deze wordt op een paspop gehangen die vervolgens als model dient. Willink voltooit het schilderij waarschijnlijk eind augustus. Het toont een serieuze, zelfs treurige Roland Holst. Is het een verwijzing naar zijn gedichten of wordt de dichter wellicht gekweld door een creatieve impasse, een opkomende depressie? Of speelt, wat pragmatischer, de spit die hem wat later voor enige tijd velt, hem al parten?

Het is niet zeker wat Roland Holst nu precies van het portret vindt. Wel is zeker dat Willink nogal wat kritiek te voorduren krijgt, met name over de pietluttig precieze pullover. Zo schijnt de schilder Henri F. ten Holt gezegd te hebben: ‘breien doen ouwe wijven, schilders niet’.

Vervaardigd 1958
Techniek Olieverf op doek
Afmetingen 93 x 73,5 cm

A. Roland Holst

door F.W. van der Spek (leefjaren onbekend)

Zeventig is hij hier, de prins der dichters, troubadour van het verlangen. Hij lijkt peinzend terug te kijken op zijn leven, waarin hij generaties schrijvers, schilders en andere beroemdheden aan zich voorbij zag trekken. Hij kwam over de vloer bij Tachtigers Frederik van Eeden en Lodewijk van Deyssel, ontving op zijn beurt Vijftiger Lucebert bij hem thuis in Bergen, in het huis aan de Nesdijk waar hij meer dan veertig jaar zou wonen.

Hij zat aan het sterfbed van J. Slauerhoff, dronk thee bij prinses Beatrix en prins Claus, poseerde voor grootheden als Carel Willink en Charley Toorop. Met de laatste had hij enige tijd een liefdesverhouding, net als met vele anderen zoals de actrice Asta Lee. Vele vrouwen had hij bemind, trouwen zou hij nooit. Tot zijn dood bleef hij zijn enige muze, het dichterschap, trouw.

Gedurende zijn leven vielen hem vele onderscheidingen ten deel: zo kreeg hij de Verzetsprijs voor letterkundigen, werd hij in 1946 benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau, kreeg hij in 1948 de Constantijn Huygens-prijs en in 1956, twee jaar voor dit portret gemaakt werd, mocht hij de P.C. Hooft-prijs in ontvangst nemen. De prestigieuze Prijs der Nederlandse Letteren lag nog in het verschiet, die zou hem in 1959 toegekend worden.

Tot op hoge leeftijd blijft Roland Holst dichten. Enkele maanden voor zijn dood verschijnt nog de zeer geprezen bundel Voorlopig. Na zijn dood leeft de dichter voort als naamgever van de A. Roland Holst Penning voor Kunst en Poëzie en sinds 1994 wordt de uitreiking van deze prijzen begeleid door de A. Roland Holstlezing. Sinds 2001 wordt zijn huis in Bergen gebruikt als tijdelijke woning voor schrijvers en vertalers.