Emma Crebolder: ‘In zekere zin is dat de belangrijkste taak van zo’n blad, schrijvers steunen, ervoor zorgen dat ze door blijven schrijven’

Elke maand de nieuwste verhalen lezen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Al zo’n halve eeuw is Emma Crebolder abonnee van Hollands Maandblad. Het blad, dat in 1959 werd opgericht, bezette op den duur meerdere planken van haar boekenkast. Daarom besloot ze met tegenzin op te gaan ruimen en verdwenen veel nummers uit huis. Maar niet alle, zo benadrukt ze: ze bewaarde de exemplaren waarin haar eigen werk gepubliceerd was – zo’n vijfendertig nummers, die ruim drie decennia omspannen. ‘Wat ik eigenlijk bedoel,’ zegt ze, ‘is dat het blad me dierbaar is.’ Ze is er als lezer en als auteur aan verknocht.

Van jongs af aan wist Crebolder (1942) al dat ze schrijver wilde worden. ‘Toen ik een heel klein kindje was, maakte ik al heel kleine gedichten. Daarna ben ik altijd blijven schrijven.’ Ze praat kalm en helder, zoals ze het hele gesprek zal blijven doen – met iets van onderkoelde humor, alsof ze zich zelf voortdurend licht verbaast over wat ze zoal heeft meegemaakt, hoe haar leven verliep. In het Literatuurmuseum ligt sinds kort het grootste deel van haar archief opgeslagen, inclusief de correspondentie met Hollands Maandblad: geen opzienbarende brieven, maar wel steeds kalm en inhoudelijk, inclusief de uitnodigingen voor de jaarlijkse HM-medewerkersborrels en haar gepubliceerde gedichten zelf. Crebolders poëzie wordt gekenmerkt door de combinatie van persoonlijke, soms zintuiglijke herinneringen en flarden geschiedenis of mythen; de grondtoon is lyrisch en serieus, maar ze vermijdt grote woorden.    

Ondanks die ‘heel kleine gedichten’ die ze al jong schreef en de bijbehorende schrijfverlangens, duurde het nog betrekkelijk lang voor Crebolder zich beroepsmatig met literatuur ging bezighouden. ‘Ik bleef wel altijd schrijven, maar ik was ook bezig met andere dingen.’ Na haar jeugd in Zeeuws-Vlaanderen studeerde ze Duits, vervolgens woonde ze samen met haar echtgenoot (een tropenarts) enkele jaren in Tanzania, studeerde ze Afrikaanse talen en doceerde ze Swahili aan de universiteit Nijmegen. In 1987 verhuisde ze naar Maastricht. Daar woont ze nog steeds, tegen de helling van de Sint-Pietersberg. In 1979 verscheen haar debuut, getiteld Een hol in de zon; een bundel die deels ging over haar verstandelijk beperkte oudste dochter. Sindsdien bracht Crebolder nog achttien bundels uit, waarvan de meest recente, het episch-lyrische Noord-Vlaanderen in gedichten, in 2026 verscheen. Regelmatig kregen haar boeken vorm in literaire tijdschriften, en vooral in Hollands Maandblad. 

‘Hollands Maandblad heeft een grote rol gespeeld in mijn schrijverschap,’ zegt Crebolder. ‘En laat ik allereerst zeggen: ik vind het heel leuk om daar eens over te praten, want dat doe ik bijna nooit. Ik word me de laatste tijd bewuster van wat ik in mijn leven zoal heb geschreven en gedaan, ik kijk wat meer terug, ook doordat ik recent een deel van mijn archief aan het Literatuurmuseum overdroeg. Ik ben iemand die in principe alles bewaart, correspondenties, manuscripten, noem het maar op, al groeit mijn archief sinds de intrede van de computer nauwelijks nog. Nu zijn bijna alle papieren mijn huis uit, naar het museum. Alleen mijn dagboeken heb ik gehouden: die kan ik nog gebruiken voor toekomstig werk. Verder vond ik het wel fijn om paperassen door te geven, en zo terug te denken – het deed me stilstaan bij wat ik vroeger hoopte van het ouder worden, dat ik toch nog iets geoogst heb, om het maar zo te noemen: er is een oeuvre uit voortgekomen, dat maakt mijn bestaan toch een beetje zinvol.’ 

Goed, Hollands Maandblad dus. ‘Het was Maarten Doorman die mij in 1993 vroeg, hij was redacteur en zei: “Probeer het gewoon eens, Emma, stuur iets op.” Dat deed ik. Eerder had ik het al geprobeerd, in de jaren tachtig, dus toen K.L. Poll er nog zat.’ Om precies te zijn was dat in 1988: ook deze afwijzing, bescheiden en beleefd van aard, is onderdeel van het archief. ‘Poll moedigde me wel meteen aan om nog meer werk te sturen,’ zegt Crebolder. ‘Jaren later deed ik dat dus pas, door Doorman, en die gedichten werden wel gepubliceerd.’  

Lees meer over de geschiedenis van Hollands Maandblad

‘Waarom beviel Hollands Maandblad me meteen zo goed?’ Na een korte stilte beantwoordt ze haar eigen vraag: ‘Het voelde alsof ik een gezellige huiskamer mocht betreden. Zo is het blad sindsdien voor mij altijd blijven voelen: een huiskamer – een ruimte waar ik helemaal op mijn plek ben. Wat daarbij helpt, wat ik een groot voordeel vind van Hollands Maandblad: het is beperkt van omvang, ik lees het altijd helemaal, en vind de andere bijdrages vaak heel aardig. Dat komt ook door alle afwisseling in het blad: er staan essays in, prozastukken, politieke beschouwingen, en gedichten natuurlijk, vaak van tegendraadse schrijvers. Dit is het enige literaire blad waarvan ik altijd benieuwd ben wat erin staat.’

Goede herinneringen bewaart ze aan het contact met Hollands Maandblad-redacteuren. Na Doorman verscheen al snel Bastiaan Bommeljé, die jarenlang de eenkoppige redactie van het blad vormde. ‘Hij mailde vaak ’s nachts, en ik ben een heel late opblijver, ik kan dat goed, of misschien moet ik zeggen: ik kon dat goed, want tegenwoordig ga ik eerder naar bed – hoe dan ook, we hadden leuk contact. Hij redigeerde mijn gedichten eigenlijk nooit. De keer dat ik proza schreef, een stuk over Afrikaanse liederen gebaseerd op mijn wetenschappelijke studies, ging hij er wel flink in krassen en strepen. Later kwam redacteur David Garvelink, die ging altijd enorm tekeer, hij veroorloofde zich ontzettend gekke redactionele speelsigheden met ons werk. Soms gooide hij in mijn werk zoveel om dat het onleesbaar werd. Die aanpassingen accepteerde ik natuurlijk niet. Maar uiteindelijk hebben al die redacteuren me wel geholpen.’  

Veel van wat Crebolder in het blad publiceerde, belandde vervolgens in haar bundels. ‘Voor mij is Hollands Maandblad vaak de belangrijkste redactieronde, nog belangrijker dan die van de uitgeverij. Door het blad had ik al inhoudelijke keuzes gemaakt, goed over elke formulering nagedacht; het hielp me erg met aan het werk blijven en als iets in het blad verscheen, dan was het echt, dan kon ik weer verder.’

Ook sociaal gezien hielp de affiniteit met het blad haar. ‘Het is ontzettend prettig om bij een bepaalde club te horen,’ zegt Crebolder, die toen ze in Hollands Maandblad debuteerde al in Maastricht woonde – ver weg dus van Amsterdam, waar de meeste tijdschriften en uitgeverijen gevestigd zijn. ‘Door Hollands Maandblad werd ik alsnog onderdeel van een stroming. Die niet per se werd getypeerd door literaire uitgangspunten, maar door het lezen van elkaars werk en elkaar af en toe tegenkomen.’ Ze haalt de jaarlijkse borrel aan. ‘Ontzettend de moeite waard, zeker als je niet in Amsterdam woont: ik ging er altijd heen en trof dan schrijvers met wie ik fijn kon praten.’ Ze noemt onder meer Ingmar Heytze en F. Starik, door haar gewaardeerde dichters die ze zo leerde kennen, evenals Wim Brands. ‘Goh, aan Brands heb ik heel goede herinneringen. Het grijpt me nog steeds aan wat er met hem is gebeurd. Ons contact moet zich vooral in 2014 hebben afgespeeld: zijn bundel ’s Middags zwem ik in de Noordzee kwam op dezelfde dag uit als mijn bundel Verzoenen. Op Wims initiatief gingen we elkaar toen over onze bundels interviewen. Gisteren luisterde ik die opname van ons gesprek nog terug – confronterend. Zeker wat betreft zijn zoekende vragen naar de zin van het leven. Hij verbaasde zich zeer over mijn optimisme. Verzoenen draait erg om, tja, een beetje gelukkig zijn met het leven. Heel kort na ons gesprek daarover is Brands opgehouden te bestaan.’ 

Even later zegt ze: ‘In de borrels en samenkomsten school voor mij echt een deel van het Hollands Maandblad-belang. Schrijven is natuurlijk een solitaire bezigheid, eigenlijk praat je met weinig mensen over je werk. Ik heb van alles gedaan in mijn leven, veel verschillende dingen geschreven, dus heel prettig dat ik zo nog wat gelijkgestemden kon vinden. O, en lange tijd werd Hollands Maandblad uitgegeven door uitgeverij Nieuw Amsterdam, waar mijn bundels nu ook alweer jaren verschijnen – en dat is uiteraard geen toeval. Overigens is er van die bijeenkomsten nu niks meer over. Het zal wel gebrek aan middelen zijn. De Balie heeft het gekaapt en maakt er nu een openbaar evenement van. Zo is de beslotenheid van de inspirerende ontmoetingen tussen schrijvers en medewerkers tenietgedaan.’ 

‘Vanzelfsprekend, we moeten het belang van Hollands Maandblad voor mijn schrijven ook niet te groot maken,’ zegt Crebolder, met de relativering die in veel van haar woorden doorklinkt. ‘Want ook zonder het blad schreef ik al en zou ik zijn blijven schrijven. Ik publiceer ook weleens in bijvoorbeeld Terras of De Gids, maar die bladen vind ik eerlijk gezegd te vol, te veel, ik lees ze nooit helemaal, ik hoor daar niet echt bij. Bij Hollands Maandblad wel en dat was op sommige momenten echt heel steunend. En ja, dat is al een heleboel. In zekere zin is het de belangrijkste taak van zo’n blad: schrijvers steunen, ervoor zorgen dat ze door blijven schrijven.’

Dat laatste is Crebolder nog altijd aan het doen. Ook op haar drieëntachtigste, nu steeds meer van haar generatiegenoten overlijden (zoals haar echtgenoot, met wie ze een halve eeuw geleden naar Tanzania trok). ‘De laatste tijd heb ik veel drang om nieuw werk te publiceren, ook juist over vroeger. Bijvoorbeeld over wat ik in Afrika meemaakte en wat ik daar zoal heb onderzocht en onderwezen. Ik denk niet dat mijn stijl de afgelopen decennia enorm is veranderd, al is mijn werk wel minder lyrisch geworden. En ik ben wel beter gaan schrijven, volgens mij. In mijn werk verwijs ik graag terug naar eerdere bundels, mijn oeuvre zit vol met dwarsverbanden, ik kom altijd weer uit op een paar vaste thema’s.’  

‘De laatste tijd schrijf ik weer over zeldzame talen, sommige zijn door linguïsten uitgebreid onderzocht,’ gaat ze verder. ‘Ik houd me momenteel veel bezig met het Zuid-Afrikaans Khoisan-volk en haar oertaal, zo kan ik een glimp opvangen van het achterliggende gedachtegoed. Hoe benoemden die inwoners hun waarnemingen, hoe keken ze naar de wereld en hoe verbeeldden zij hun omgeving. En naast dit alles probeer ik verder te gaan met waar mijn eerste bundel om draaide: mensen met een beperking. Via mijn werk heb ik geprobeerd om mijn oudste dochter een stem te geven. Haar magische wijze van waarnemen lijkt van ver weg te komen, en is bij ons verloren geraakt. Dat vind ik nog altijd een cruciaal thema. Ja, ik ben volop bezig, er is nog genoeg te vertellen.’

En als ze straks nieuwe gedichten of hoofdstukken af heeft? Dan weet ze waar ze die heen wil sturen. En anders staan er die tientallen Hollands Maandblad-exemplaren in haar boekenkast, als blijvend geheugensteuntje voor waar haar werk zo’n vanzelfsprekend thuis vond.