Zeven overwegingen bij een brief van Hugo Claus aan Simon Vinkenoog

4) Volgens de Frans-Tsjechische schrijver Milan Kundera (De ondraaglijke lichtheid van het bestaan) valt het de mens te verwijten dat hij blind is voor ‘het mysterieuze samenkomen van omstandigheden’ – waardoor zijn leven de dimensie van schoonheid verliest.

Wellicht, denk ik dan. Maar niet iedereen heeft – bijvoorbeeld – Hugo Claus’ hoofd met ogen die de schoonheid zien, het mysterieuze samenkomen.

Wat iedereen dan weer wél heeft, is de kans / mogelijkheid Claus’ gedichten te lezen, een kijk in zijn kop te nemen. In zijn gedichten, in zijn bundels en in bloemlezingen. Claus’ poëzie lezen is een buitengewoon genot, anders dan (hoewel niet beter of slechter) chocolademousse, dansen, en xtc.

Er zou in elk leven dus een tijd moeten zijn dat de mooiste gedichten van Claus worden voorgeschoteld: zelfs als de poëzie niet iemands interesse heeft. Een gedicht kan je wereld veranderen, al is het maar door het stof van de dingen af te slaan – of je iets te geven wat daarvoor nog niet bestond.

Want het grote geluk voor Claus was: over zijn gedichten werd niet alleen geschreven, er werd niet alleen over gepraat, ze werden ook gelezen, door collega’s met lof overladen – en gebloemleesd.

Vanuit Oostende (‘de koningin der bad (waarom?) steden’, aldus Claus) schreef hij zijn Nederlandse vriend, collega en mede-Vijftiger Simon Vinkenoog (‘Dear Simon’) een brief met ‘drie versjes’ erin die Vinkenoog kon opnemen in óf een herdruk van zijn beroemde bloemlezing Atonaal (oorspronkelijk jaartal van verschijnen: 1951) óf een andere bloemlezing, die Claus abusievelijk ‘Atonaal’ noemt (ik ben daar niet helemaal uit).

Claus vermeldt in de brief (het doorgekraste letterhoofd is van B. Overzier) aan Vinkenoog dat hij 26 mei gaat trouwen [met Elly Overzier] en dat hij en zijn aanstaande een huis zoeken ‘buiten steden om, neen, niet buiten Parijs’ en gaat vervolgens verder met zijn lijstje gedichten.

Ingesloten zijn drie gedichten uit De Oostakkerse gedichten (‘3’, ‘13’ en ‘14’) die hij daarin noemt (de bundel bestond immers nog niet), en die hij dus met de pen uitschrijft: ‘Wil je dan wel onderaan elk gedicht vermelden uit welke bundel mét de datum als hierboven opgegeven’. In dezelfde alinea – en stijl – gaat Claus verder: ‘Hoe maak je het? Schrijf mij eens nader over die nieuwe poëzie, experimenteel of zoiets heet zij weer, die een paar jaar geleden opgang maakte, vnl. in Parijs.’ En iets later: ‘Over muziekjes, vriendjes, boekjes, leventjes, grapjes.’
The stuffof zijn eigen poetry, dus. (Claus en Vinkenoog woonden begin jaren vijftig samen in Parijs.)
Claus’ beste gedichten zijn de gedichten die sporen bevatten van die muziek, van die vrienden, van zijn geliefden en andere boeken, van die volle levens en van die grapjes – want Claus is een ernstig dichter, maar niet zonder spot (‘en als bibliografietje…’). Hoe dan ook, ter zake: